आनन्दगिरिटीका (छान्दोग्य)
द्वितीयोऽध्यायः: एकविंशः खण्डः
अग्न्यादिदृष्ट्यनन्तरं त्रयीविद्यादृष्टिविधाने कारणमाह –
अग्न्यादीति ।
यदग्न्याद्यात्मकं सामोपास्यमुक्तं तस्मादानन्तर्यमुपास्यायास्त्रयीविद्याया युज्यते । ऋग्वेदोऽग्नेर्यजुर्वेदो वायोरादित्यात्सामवेद इति श्रुतेस्त्रय्यास्तत्कार्यत्वावगमादित्यर्थः । तत्कार्यत्वात्त्रयीसाध्यकर्मफलत्वादित्यर्थः ।
कथं सर्वस्मिन्प्रोतमित्युक्तं त्रयीविद्यादौ प्रोतमिति वक्तव्यत्वादत आह –
त्रयीविद्यादीति ।
कथं पुनरत्र त्रयीविद्यादिदृष्ट्या साम्नो ध्येयत्व गम्यते तत्राऽऽह –
त्रयीति ।
न चास्यां प्रतिज्ञायां पूर्वेण सन्दर्भेण विरोधः शङ्कामर्हतीत्याह –
अतीतेष्वपीति ।
तत्र हेतुमाह –
कर्माङ्गानामिति ।
दर्शपूर्णमासाधिकारे “पत्न्यवेक्षितमाज्यं भवति” इति दृष्टिविशेषणमाज्यं संस्क्रियते । तथा सामप्रभेदानां दृष्टिविशेषणत्वाविशेषात्तेषां कर्माङ्गानां तत्तदङ्गदृष्ट्या संस्कर्तव्यत्वादित्यर्थः ॥१॥
अथ यथाश्रुतं सर्वात्मत्वमेव किं न स्यादत आह –
निरुपचरितेति ॥२॥
सर्वविषयसामविदः सर्वेश्वरत्वमित्यत्र मन्त्रं सम्वादयति –
तदेतस्मिन्निति ।
परमित्यस्यैव व्याख्यानमन्यदिति ।
वस्त्वन्तराभावे हेतुमाह –
तत्रैवेति ॥३॥
सर्वज्ञत्वं सर्वेश्वरत्वं च तच्छब्दार्थः ॥४॥
इति श्रीमदानन्दगिरिटीकायां द्वितीयाध्यायस्यैकविंशः खण्डः ॥