आनन्दगिरिटीका (छान्दोग्य)
पञ्चमोऽध्यायः: एकादशः खण्डः
पूर्वोत्तरसंदर्भयोः सम्बन्धं दर्शयन्नुत्तरसन्दर्भमवतारयति –
दक्षिणेनेत्यादिना ।
उत्तरग्रन्थस्य वैश्वानराख्यात्तृभावप्रतिपत्त्यर्थत्वे गमकमाह –
अत्सीति ।
विद्यायाः सम्प्रदानं शिष्यस्तस्य न्यायो विनयादिसंपत्तिस्तत्प्रदर्शनार्था चाऽऽख्यायिका ।
दृश्यते चात्र प्राचीनशालप्रभृतीनां तत्संपत्तिरित्याह –
विद्येति ।
कथमात्मब्रह्मशब्दयोरितरेतरविशेषणविशेष्यत्वं व्यावर्त्याभावादित्याशङ्क्याऽऽह –
ब्रह्मेतीति ।
उक्तरीत्या मिथो विशेषणविशेष्यत्वे फलितमाह –
अभेदेनेति ।
इतश्चोपास्यस्य सर्वात्मत्वं गम्यते परिच्छिन्नोपासनस्य निन्दितत्वाद्भूम्नः क्रतुवज्जायस्त्वमिति न्यायादित्याह –
मूर्धेति ॥१॥
भगवन्तः सन्तः सम्पादयांचक्रुरिति पूर्वेण संबन्धः ॥२-३॥
अश्वपतिरित्यादौ भगवन्त इति प्राचीनशालप्रभृतयः सम्बोध्यन्ते ॥४॥
स हेत्यादि सोपस्कार व्याचष्टे –
स हान्येद्युरित्यादिना ।
यथोक्तं शास्त्रप्रसिद्धमिति यावत् ।
किं तर्हि भगवदागमनस्य प्रयोजनं तदाह –
वयं चेति ।
तन्ममापि नास्तीति शङ्कां निरस्यति –
आत्मानमिति ।
शिष्यभावेनोपसन्नेभ्यो विद्या दातव्या न यथाकथञ्चिदिति राज्ञोऽभिप्रायः ।
ते हेत्यादिवाक्यस्य तात्पर्यं दर्शयति –
यतइति ।
योगक्षेमार्थं राजानं प्रत्युपगमनमिष्टमेवेति मन्वानो विशिनष्टि –
विद्यार्थिन इति ।
तथेत्यत्रातःशब्दो द्रष्टव्यः । उपनयनं पादयोर्निपातनम् । वक्ष्यमाणं वैश्वानरविज्ञानं तेनैतदित्यस्य संबन्ध इति यावत् ।
आख्यायिकातात्पर्यमुपसंहरति –
यथेति ॥५-६-७॥
इति श्रीमदानन्दगिरिटीकायां पञ्चमाध्यायस्यैकादशः खण्डः ॥